Liber quartus (tertia tribulatio)

Ex infidelitate, et presumptione, et confidentia proprie sufficientie, et complacentia, et irriverentia Christi spiritus et sensus, et inobedientia fundatoris, orta est persecutio prima. Ex his subsequenter falsitas, fraus, ira, impatientia et crudelitas germinaverunt in persecutione secunda. Ex quibus omnibus, tempore huius fratris Crescentii qui predecessoris sui fratris Helie sectatus est affectus et mores, quedam insatiabilis et curiosa cupiditas sciendi, habendi, apparendi, acquirendi, mutandi loca paupercula et solitaria et edificandi sumptuosa, procurandi legata et sepulturas, et clericorum iura subripiendi, addiscendi scientias seculares et in his scholas multiplicandi, suborta crevit in tantum, presertim in Italie partibus, ut non erubescerent fratres, pro suis votis implendis, palam pecuniam procurare et recipere, et litigia in curiis contra quascumque personas aliquid eis debentes facere et movere.

Et in tantum plurima inconvenientia statui promisse perfectionis et enormes relaxationes multiplicari ceperunt, quod fratres, qui intelligentiam et zelum habebant de observantia et obligatione voti regularis et de periculo salutis animarum, coram Deos se reos esse et eterne mortis debitores, si tacerent super his que fiebant, vehementer formidabant. Considerantes igitur totius religionis periculum et irreparabilem lapsum, et Dei iniuriam et offesam, generali ministro et ceteris, qui fratribus preerant, vivis rationibus et efficacibus exemplis et argumentis, tam in eorum capitulis quam in secretis et pubblicis collationibus, magnitudinem et enormitatem eorum que fiebant, merenti animo pariter et ferventi, coram ponere et ad remedium apponendo efficaciter inducere eosdem irrefragabilibus rationibus non cessabant.

Erant enim in illis diebus in religione viri incomparabiles scientia divina, vita et virtute et sanctitate preclari, ex quibus plures in vita et in morte miraculis claruerunt; necnon et de sociis sancti Francisci principalibus supererant plures, qui dolebant et gemebant super inundantia malorum et relaxatione enormi a perfectione promissa. Insuper contristabantur pariter omnes, quia nullum dabant sanctorum fratrum suorum admonitioni seu correctioni auditum; sed displicentiam et odium adversus salutem et perfecrionem eorum amantes concipiebant, et detractionem pro dilectione rependentes, ad faciendum et docendum prompte et glorianter contraria promissis et fratrum suorum votis, secrete et publice conabantur.

Videntes igitur se nihil proficere, et considerantes quod ex verbis eorum peiores fiebant, et quod pro vera et pura observantia regulari introducebantur questus enormes, mutationes locorum et edificationes intra civitates et castra cum scandalo cleri et populi; et quod, oratione relicta, Aristotelis curiosam et sterilem sapientiam divine preferebant, et naturales et dialecticos magistros audire avidius sitiebant, et scolas scientiarum harum habere et multiplicare ardenter procurabant; et quod hec et his similia quasi pro nova inspiratione et perfectiori et utiliori modo vivendi tam maiores quam minores indifferenter suscipiebant et quasi communiter predicabant, excepti paucis a Christi spiritu doctis, recurrere ad Romanarn Ecclesiam et summum pontificem necessarium decreverunt.

Habito igitur prius consilio cum sociis beati Francisci qui tunc vivebant, et matura deliberatione premissa, septuaginta duo fratres, scientia et sanctitate ceteris eminentes, electi sunt, qui summo pontifici et sacro cardinalium collegio coram preponerent omnia et singula que in religione fiebant absurda, et staturn eorurn fedantia et corrumpentia dare et plene notificarent. Rationabiliter formidantes de silentio tantorum excessuum coram Deo et Ecclesia inveniri culpabiles, per quam solam tam effrenate relaxationi poterat adhiberi remedium et notoria transgressio castigari, si ea, quam citius possent, eidem den’untiare negligerent.

Interea generalis minister propositum et deliberationem fratrum eorum, qui pro sincera et fideli observantia promissorum zelabant, sentiens, timuit ne per eos excessus enormes, qui fiebant et excusari non poterant, notificarentur Ecclesie et summo pontifici, et cogerentur ab apostolica sede redire ad patrum suorum certas et vivificas vite vias servandas, et a male presumptis transgressionibus resilire. Et convocata ministrorum et eorum fratrum qui idem cum ipso sentiebant et viriliter impellebant ad impuritatem et relaxationes prefatas plurima multitudine, quid agendum esset contra predictorum fratrum propositum et deliberationem, secrete quantum valuit, ab eis consilium requisivit.

Habebat autem generalis minister socium quendam iurisperitum nomine Bonadiem, fratri Petro Stacie et Bonocortesio per omnia similem, cuius consilio post deliberationem habitam in communi acceptato, ad fictiones et mendacia recurrere, more et exemplo sui predecessoris, singulare refugium esse elegit et diffinivit. Et confestim, celeriter et occulte quantum potuit, cum sociis suis et predicto fratre Bonadie, qui fraudes bibebat et mendacia quasi aquam, ut ad honorem et nomen religionis posset prevaricationes pro lege statuere et firmare, accessit ad summum pontificem et falsa veris similia, ut seducat et decipiat, cum singulari morum honestate et simulata sermonum rectitudine et equitate proponit. Asserens se habere in quibusdam provinciis «fratres aliquos quoad nomen et apparentiam exteriorem in oculis secularium sanctos, quantum vero ad rei veritatem superstitiosos, superbos, inquietos, inobedientes et novitatum audaces assertores et presumptores; quorum correctioni salubria remedia propter tumultum et conturbationem personarum eis devotarum, absque vestra licentia et obedientia sancta apponere distuli, ut in hoc negotio, sicut in omnibus aliis teneor, vestro sancto consilio utar, et de mandato et vestra obedientia et auctoritate procedam».

Quibus auditis summus pontifex et que proposuerat coram eo vera et fidelia esse firmiter credehs, cum sue benectionis gratia, plenariam potestatem et liberam concessit auctoritatem puniendi et corrigendi huiusmodi inobedientes, pestiferos et schismaticos fratres, ne forte per eos contaminarentur plurimi ac ex hoc schisma in ordine fieret. Unde mandavit quod de religione talium schismatum et scandalorum occasiones funditus extirparentur.

Qui summi pontificis verbo et, ut seipsum seducens putabat, auctoritate firmatus, sicut secrete et celeriter ad papam accesserat ita celeriter et occulte recedit, impietate, varietate et agilitate proditoria pardina utens adversus pios, simplices et veritate stabiles et caritate fixos. Et auctoritate papali munitus, astute et sagaciter preoccupari fecit itinera et passus unde transire debebant prefati fratres septuaginta duo, fiducialiter et simpliciter incedentes et iam in itinere existentes ut se summo pontifici presentarent, sancta et vera et opportuna dicturi coram eo pro fratrum omnium animarum salute et totius religionis sancto et solido statu. Excogitatisque modis quibus impedire possent et taliter detineri quod nullus eorum posset evadere et apparere coram summo pontifice aut aliquo cardinali, aut per interpositam personam vel litteris causam pro qua ibant vel suas conscientias intimare, simul pariter omnes ita detenti sunt quod nullus eorum potuit aliquid de his que conceperant et proposuerant pro utilitate religionis et animarum salute effectui mancipare.

Capti igitur et severe tractati, afflictionibus et contumeliis diversis et variis opprimuntur; tandem segregantur ab invicem et cum litteris diffamatoriis tamquam viri pestilentes et ordinis destructores, et velut schismatici et heretici ab omnibus vigilanter et caute cavendi, bini et bini ad singulas quasque ordinis remotiores provincias diriguntur, sub certis penis mandantes eisdem quod se ministris provinciarum, ad quas tamquam ad perpetuum exilium et sue pravitatis condignam punitionem mittebantur, infra certum tempus se presentare deberent, eisdem sue diffamationis et penitentie litteras non abolitas, mutatas aut vitiatas fideliter assignantes.

Quo facto, ad ceteros eis adherentes et idem cum ipsis sentientes et amantes curo maxima animi indignatione et magniloqua viperea lingua tribulandos et affligendos, seposita pietate, convertunt, et diversis modis se de innocentibus nocentes vindicant, et impie agentes pietatis amatores opprimunt et coarctant; et elati mendacio et in malitia confidentes, principem obprobrii sui Franciscum et Christum ad tempus in Francisci membris et eorum devotis silere fecerunt cum fallaciis et adinventionibus suis, ita ut nullus palam eorum voluntatibus et conatibus, quantumcumque perversis, timore et minis pressus, resistere presumeret aut contraire auderet.

Deus autem celi, cui omne displicet quod tyrannice fit et limites equitatis excedit, tribulationem et dispersionem predictorum sanctorum fratrum in bonum ipsorum et totius religionis convertit. Nam quamvis in principio fratres ad quos cum talibus litteris orrendi testimonii missi fuerant nimium eos suspectos haberent et tamquam labe heretice pravitatis infectos vitarent, verum, quia lumen in tenebris latere non potest et omnis arbor ex fructu et aromata odore noscuntur, et aliter se habentia occultari non possunt, processu temporis in tanta reverentia sanctitatis et admiratione perfectionis virtutum et morum sunt habiti, ut omnis male suspicionis opinione reiecta, ad eos certatim currerent fratres ut ad suavissimi odoris fragrantiam, et tamquam ad luminaria vite, cupientes eorum moribus conformari et audire sermones. Certumque tenentes Christum Iesum et eius spiritum habitare in ipsis, gaudebant de eorum societate, et in conversatione eorum angelica et celestis stupebant, et verborum efficacia mirabantur.

Dolebant de iniuria eis demonum invidia cum damno inferentium iniuste et precipitanter illata, et de peccato et cecitate tribulantium non modicum tristabantur, et infrangibilem eorum patientiam et insuperabilem constantiam recogitantes perfectius edificabantur. Fuerunt enim illi septuaginta duo fratres viri mirabiles omnes, inter quos fuit Simon de Assisio, per omnia sancto fratri Bernardo similis in moribus et contemplatione et sermocinatione et in ceteris virtutibus, frater Mattheus de Monte Rubiano, Iacobus, Manfredus, Lucidus et ceteri huius tertie tribulationis participes, qui tante perfectionis et excellentie extiterunt comuniter omnes, quod credi aut faciliter explicari sermone non posset.

Disponente autem Deo vel permittente, et eorum studio favente qui terrena querunt et honores ambiunt, frater Crescentius generalis minister eligitur in Esinum episcopum, et libenter electionem acceptat et festinantius confirmationem procurat, et cedens generalatus officio, ad episcopatum accedit sibi modicum duraturum, non bonum sanctis fratribus odorem relinquens et toti religioni.

Post hec congregantur fratres in suo capitulo generali, et unanimiter omnes concordant habere in generalem ministrum virum Dei fratrem Iohannem de Parma, scientia et sanctitate precipuum. Qui mox eadem die qua electus est, vocato ad se scriptore, dictavit efficaces et pias litteras, continentes compassivum et sincerum affectum et reverentem et benevolum animum quem gerebat ad fratres illos qui in diversiis provinciis per suum predecessorem, tamquam heretici et schismatici et sui ordinis destructores, fuerant exilio perpetuo deputati, veris laudum preconiis commendans illis provinciarum fratribus apud quos fuerant iniuste diffamati. Et zelum pro quo passi fuerant laudans et approbans, absolutos a decreto inique sententie, ad suas eos provincias revocavit.

Dolent fratres illi a quibus recedunt, tantorum virorum solacio et directione destituti, sed merorem gaudium expellebat, consolationi cordialiter dilectorum abundantius congaudentes. Recepturi vero eos - tanto tempore eorum colloqio et aspectu destituti, totis precordiis exultantes, et gratias agentes Deo, qui deducit ad inferos et reducit, qui percutit et flagellat et medetur et sanat - expectabant in eorum reditu et visione Christum Iesum tamquam ab inferis resurgentem suscipere et videre, et agere diem festum cum apostolis et Maria in eorum receptione et visione ardentius longo tempore concupita. Redeunt viri Dei, Christum Iesum in corpore et anima sancte et devote portantes, qui fuerant a lupo dispersi, a pastore congregati et ad suum ovile reducti, gaudium in celo cordium omnium sanctorum fratrum iucundum et novum, omnis prioris tristitie expulsivum et astersivum, faciunt, ita ut priorum malorum non esset memoria et iocunditas omnia pacifice possideret.

Sub solari viro fratre Iohanne letabantur omnes et gaudebant, qui consolabatur mestos, corripiebat inquietos, suscipiebat infirmos, fovebat debiles, simplices familiariter et lete erudiebat, tentatos faciebat inimicos vitiorum et amatores virtutum, sapientes exemplo vite et verbi virtute ad humilitatis et caritatis virtutem habendam et possidendam animabat, et ad paupertatis promisse observantiam et sobrietatem et continentiam, actuum suorum efficacia, omnes attrahebat; discretionis spirituum habens donum, sciebat quo quis laboraret incommodo, et verborum medicamen adhibebat, vitiorum vulneribus sanitatem.

Socii sancti Francisci qui tunc supererant, videlicet frater Egidius et alter Egidius, Masseus, Angelus et alius Angelus, Leo et ceteri letabantur et gaudebant, quia sanctum Franciscum in ipso in spiritu resurrexisse cernebant; et malorum radicatorum in religione conscii, ac turbinis et tribulationis preterite memores «Gratias agimus tibi Christe» dicebant «quia recordatus es nostri, et misisti nobis virum luminis et virtutis, ad rectificandum et illuminandum nos et deducendum in semitis mandatorum tuorum».

Frater vero Egidius cum impetu spiritus, ut futurorum prescius, dicebat: «Bene et opportune venisti, sed tarde venisti». Hoc autem dicebat frater Egidius quia impossibilem intelligebat esse reductionem fratrum ad prime et sancte conversationis solida et secura per sanctum Franciscum initiata primordia, ad que fratres revocare frater Iohannes totis viribus aspirabat. Videbat enim quod fratres communiter omnes, dimissa obedientia et operatione fideli regule iam promisse, curiositati et amore scientie animum dederant; cum non collectione verborum, sed fidei operatione Dei amor et cognitio comprobetur.

Et amore sciendi primus homo inobediens factus, visionem Dei et innocentiam et scientiam supernaturalem et gratiam et immortalitatem perdidit, et per fidem reductus est ad gratiam, et non per dialecticam, geometriam vel astrologiam. Gratia enim Dei salvati sumus per fidem, et hoc non ex nobis. Dei enim donum est, et non ex operibus, ut non quis glorietur. Ipsius enim sumus factura, creati in Christo Iesu in operibus bonis, ut in illis ambulemus. Firma enim et vera de Dei cognitio et scientia ex fide et operatione fidei est, et non ex sermonibus et scientia naturali. Cum enim quis sensum et operationem in anima intrinsecam habuerit, superflua est compositio verborum et conclusio argumentorum sapientium mundi. Nonne stultam - ait apostulus - fecit Deus sapientiam mundi per stultitiam crucis? Solidiora enim sunt mentis opera quam sophismatum fraudolenta conclusio.

Nos christiani - ait ille magnus Antonius - mysterium vite nostre non in sapientia huius mundi habemus repositum, sed in virtute fidei, que nobis a Deo per Christum attributa est. Regnum Dei - ait Christus - intra vos est. Virtus que in vobis est mentem tantum requirit humanam. Cui enim dubium est quin naturalis anime puritas, si nulla fuerit extrinsecus sorde polluta, fons sit et origo virtutum? Greci studia transmarina sectentur, et in alio orbe constitutos litterarum inanium querant magistros. Nobis nulla proficiscendi, nulla transfretandi fluctus necessitas imminet: in omni enim sede terrarum constituta sunt regna celorum. Rectum igitur facite cor vestrum ad Dominum Deum Israel. Et iterum: dirigite viam Domini, rectas facite semitas Dei nostri.

Hinc Gregorius theologus viam simplicitatis et operationis fidei laudans, ait: «Que laudabilis ascensionis invidia et quis talis casus, ut elationem extolli et non cognoscere humane ascensionis humilitatem, et quantum deficit in vera altitudine, qui est omnibus supremus? Hic autem modicus et humilis mente, egenus lingua, et non novit verborum astutias, orationes sapientium et enigmata, et Pyrronis instantias aut sequentias, et Crysippi syllogismorum solutiones, aut Aristotelis artium malam industriam, vel Platonis eloquentie dulcem seductionem, qui in Ecclesiam nostram male et corrupte introducti sunt tamquam Egyptiace quedam plage. Habet enim vir simplex et rectus unde salvetur, et per que verba. Nil enim gratia locupletius. Neque enim oportet - ait - in celum ascendere ut inde Christum deducas, neque in abyssum descendere ut eum inde resuscites. Mens habet hunc thesaurum et lingua. Prope te - ait - est verbum in ore tuo et in corde tuo. Corde enim creditur ad iustitiam, ore autem confessio fit ad salutem. Qui crediderit in illum non confundetur. Quid hiis divitiis brevius? Quid eodem dono levius? Tu vero aliquid salute maius inquiris et ea, que illic est, gloria et claritate; mihi autem est salvari maximum et ea, que illic sunt, non incurrere tormenta. Tu autem pergis viam inaccessibilem et non certam; ego autem certam et que multos salvavit, pauper verbis et scientia, in sermonibus simplicibus confidens, et super his, quasi in lymbo exiguo, salvatus. Super pravum labiis insipientem, et confidentem in demonstrationibus logici, et evacuantem crucem Christi, rem logico sermone meliorem, propter virtutem que est in verbis, ubi infirmum demonstrationis virtutis, est diminutio. Quid ad celum volas, pedibus gradiens super terram? Quid turrim hedificas, que ad complementum existunt non habens? Quid tu mensuras aquas manu, et celum palmo, et digiti trini apprehensione terram, et elementa magna et soli facienti mensurabilia ponderare et apprehendere conaris? Cognosce te ipsum primo … » et que sequuntur. His et ceterorum sanctorum doctrinis et exemplis solidati, et beati Francisci admonitionibus et ceteris documentis eruditi, fratres illi opposuerunt se murum contra transgressiones et transgressores inundantes, ne sanguis animarum fratrum suorum a Domino de manibus eorum requireretur. Sed reprobati sunt, sicut prophete, ab his quorum salute requirere missi erant.

Communicaverat enim sanctus Franciscus plurima sociis suis et fratribus antiquis, que oblivioni tradita sunt, tum quia que scripta erant in legenda prima, nova edita a fratre Bonaventura, deleta et destructa sunt ipso iubente, tum quia contemptui sunt habita, eo quod adversari viderentur cursui communi et conversationi et affectui hominum modernorum, humana divinis preponentium et in fide mortua sine operibus somniantium salvari. Sanctus Franciscus, a Christo doctus, tradidit fratribus et denunciavit quod sicut Adam in pomo scientie boni et mali transgressus est mandatum Dei, ita fratres amore sciendi a caritatis, veritatis et humilitatis et paupertatis amore et operatione caderent, et ex hoc et propter hoc vocationem suam dimitterent, et ad eam redire non possent, sed essent sibi et aliis multorum malorum occasio, et tribulationis et discriminis ultimi causatores, quia fructum non facerent quem Deus ab eis requirebat, et quod eundem fructum sicut in se non producerent, ita in aliis principaliter impugnarent; et quod lex Ade super ordine suo a Deo in celis posita et prefixa erat, videlicet quod, quacumque de causa, amorem operationis fidei et cruciformis caritatis Christi preposterarent amori scientie et habendi, et lumen gratie perderent, eis date secundum mensuram donationis Christi ad innovationem vite sue in Ecclesia, et ad perfectissimum gratie et virtutis statum, eis ex merito perseverantie secundum iustitie sue regulas ad gloriam sui nominis preparatum, non venirent, sed gloria, talem statum ex debito meriti consequente, privaretur, et quod aliis darent coronas suas.

Huius rei gratia sanctus Franciscus et successores sui spiritus et virtutis ex caritate pugnaverunt operibus et sermone, ut Christus solus et paupertas eius et humilitas amaretur et servaretur, quia talis observantia et amor omnis sapientie et scientie necessarie ad salutem et vitam eternam est creativus, promotivus, gubernativus, conservativus et perfectivus. «Vobis enim - Christi spiritus ad Franciscum ait - datum est nosse mysterium regni Dei, ceteris autem in parabolis, ut videntes non videant, et audientes non audiant, et intelligentes non intelligant, et convertantur et sanem eos. Tu vero, ut preco fidelis, annuntia in quattuor angulis civitatis: multi sunt vocati, pauci vero electi et qui perseveraverit usque in finem hic salvus erit».

Ex supradictis, omnis intelligens humilis potest colligere et dare videre tribulationis huius tertie in ordine fratrum minorum causas et rationes, et que ex tumore cordis et vanitate, et ex ceca curiositate sciendi, et honoris et fame amore, et rerum et delitiarum cupiditate, germinavit et fructum fecit, paupertatis, humilitatis et pietatis, que ad omnia valet, et orationis studio cruciformi, amori sciendi preposteratis et inconvenienter et indigne subactis. Nec prevalere demonum malignitas vel fraus hominum et nequitia potuit, ut ea que Dei sunt et promisse perfectionis, suffocata in religione perirent, sed conculcata veritas et oppressa ad tempus sub aspere illius persecutionis hieme, sub Dei viro fratre Johanne de Parma, quasi vere subsequente, refloruit et surculos et folia germinavit.

Et adaucta sunt, ex Dei ordinatione et providentia, in religione sub ipso quecumque ad virtutum directionem, et sanctorum morum disciplinam, et promisse vite et regule puram et fidelem observantiam pertinebant. Celestia sitientes letabantur, et absque contradictione et impedimento aliter sapientium et amantium, in iustitia sancte operationis et cordialis adhesionis ad Deum per indefessum orationis studium promissa implere studebant. Multitudo autem volentium et amantium vivere iuxta initiatas et preassumptas relaxationes, etsi a fideli pastore ad meliora spontanee trahi non poterat, tamen exemplo operum eius et sermonum ardentium efficacia castigata, valide frenabatur et compressa tacebat.

In primis igitur tribus annis sue administrationis, tunica una et habitu de vili panno contectus, quod et servavit usque ad ultimum vite sue tenninum, totum ordinem visitavit; numquam asini aut equi vel currus vectura usus, uno contentus socio vel secundo ad plus, tam despectus et humilis incedebat ut salutans, ut contigit a casu obviantes magnates resalutatione videretur indignus. Nec suum a fratribus presciri permittebat adventum, sed ut simplex frater ingrediebatur loca fratrum, et nullatenus nomen aut officium a sociis manifestari sinebat. Nec cuiuscumque itineris labore fatigatus, iacens aut sedens aut reclinatus ad parietem, horas canonicas Deo persolvebat, sed erectus et capite denudato ut plurimum; semper communem vitam sequens, uno tantum contentus pulmento quantumcumque insipido et vili ei primo apposito; de quibuscumque supervenientibus, etsi propter apparentiam gustabat aliquid, tamen ea vel aliis presentabat vel, ut apposita fuerant, relinquebat; sapit aut desipit, hoc vel illud appeto, numquam dicens. lta frenavit linguam, ex quo religionis habitum sumpsit, ut de ore suo, se conscio, non fuerit usque ad mortem verbum otiosum egressum. Et asseruit in morte se potius formidare de iis que tacuerat, quam de iis que locutus fuerat, coram Deo reddere rationem.

Nam missus ad Grecos septimo administrationis sue anno ut legatus a summo pontifice, in tanta ab imperatore et patriarcha et religiosis eorum et omni clero et populo est habitus reverentia et estimatione sanctitatis vite et divine sapientie, ut non se putarent hominem quempiam prudentem et eruditum videre, sed unum de antiquis patribus et doctoribus, vel aliquem de Christi discipulis. Nempe omnis concordia et unitas, que primo cum papa Clemente et postea cum papa Gregorio tractata et patenti confessione in concilio generali ex parte imperatoris et Grecorum ostensa et publicata est, initium et originem traxit a fratre Iohanne et sociis.

Cuius principalis socius frater Girardus, cum in foro Constantinopolitano populo predicaret, in celum suspiciens ad modicum substitit, et lacrimis perfusus ad populum conversus dixit: «Modo aquila capta est». Et se ipsum explicans ad populum conversus denuo ait: «Modo rex Francie, vir sanctus Ludovicus, captus est. Orate Deum pro liberatione ipsius et salute omnium qui cum eo sunt». Annotaverunt diem et horam, et ipsa eadem die et hora a Saracenis captum tunc sanctum regem Ludovicum fuisse reperiunt. Hoc ego semel et secondo et tertio audivi a venerabili et reverendo viro episcopo Bonedutie, qui tunc eius predicationi presens erat et diem et horam signavit et cum ceteris reperit.

Hunc cum misisset frater Iohannes ad visitandos fratres provincie Romanie, Venetorum navis portabat sub hoc pacto, quod ipsum ponerent in portu Corone. Cumque navis venisset ad conventionis locum, rogabat eos frater Gerardus quod, iuxta promissum, ponerent eum in loco prefato. Naute vero prosperum habentes tempus, propter magnum damnum et periculum se promissum implere non posse firmabant. Quod vir Dei audiens, secessit ad modicum et oravit, statimque miro modo audivit Dominus orationem servi sui et contrarium ventum misit, quo coacti, applicaverunt ad locum promissum, ac ponentes eum in scapha miserunt ad terram. Ipse vero nautis qui portaverant ipsum dixit: «lledite quam cito et patronis dicite navis quod iter suum faciant, quia hic ventus naturalis non est, sed missus est a Deo ut prelati mei obedientiam compleam». Qui, audientes verbum et maris aspicientes undas, cognoverunt ita esse, et anchoras quas proiecerant sustollentes, perrexerunt iter suum. Ipsi autem naute et dominus Raphael Natalis, cum ante locum illum navigaremus, pro magno miraculo referebant quod ibidem de ilio fratre contigerat. Similes sibi socios vir sanctus habere studebat ut, exemplo sancte conversationis eorum, ad bonum fratres quos visitabat posset attrahere.

Fecit quod debuit et sruduit, quantum ei possibile fuit, illis novem annis quibus ordinem rexit, ad amorem et observantiam perfectionis promisse inducere et reducere omnes pariter quos regebat. Demum cum cognovisset, post multorum laborum experientiam, quod impossibile erat ordinem in communi ad evangelice illius perfectionis operationem et vitam, quam et regula mandabat et Christus revelaverat fundatori, alicuius sue operationis exemplo aut sermonis virtute reducere, sibi ipsi et Deo totus vacare cupiens, congregato generali capitulo Rome, renuntiavit officio, asserens se nullo modo, salvo testimonio conscientie, tollerare posse quod sub sui ducatus vexillo tot et tam graves excessus fierent, qui inundabant in religione et cotidie augebantur: «Presertim cum viderim et experientia certa sciam quod obfirmata facie et obdurato corde, exceptis paucis fratribus, ad maiores excessus et magis apertas transgressiones ex deliberatione irrefrenabiliter curritis omnes. Iam enim omnium capitulorum principalium regule substantialia mandata transgressi conculcatis, et ad emendandum mala initiata corda et affectus convertere neque exortationibus, neque correctionibus, neque preceptis vultis; sed cum animarum vestrarum periculo incorrigibiles facti, semper ad peiora defluitis».

Et cum omnia que fiebant contra omnia capitula regule particulariter eis et efficaciter declarasset, adiunxit: «De me igitur quantum ad regimen et ducatum nullam spem in posterum habeatis, sed eligite vobis hominem, qui vestris affectibus moribusque concordet». Videntes autem fratres propositum suum et deliberationem, rogaverunt ipsum omnes unanimiter quod saltem de viro sufficienti et idoneo daret eis consilium, cum omnium fratrum totius religionis plenam haberet notitiam. Qui pro magis idoneo et sufficienti ad eorum regimen assignavit eis fratrem Bonaventuram; ac consenserunt, audito consilio fratris Iohannis, omnes in fratrem Bonaventuram, et factus est generalis, sub quo quarta persecutio initium habuit.